Türkiye'de Özal'ın cumhurbaşkanlığı dönemlerinde alevlenip, sonra küllenen ve bu günlere dek gelen bir başkanlık sistemi tartışması var. Görünen o ki ne zaman güçlü iktidarlar iş başına gelse bu tartışma alevlendiriliyor. Akp dönemleri boyunca da bu tartışmanın alevlendiği ve küllendiği dönemler oldu. Son seçim sonuçlarıyla da bu tartışma tekrar alevlenecek gibi.
1924 Anayasası'nda Devlet Başkanı sembolik ve sınırlı yetkilerle donatılmıştı. 1961 Anayasası'yla Devlet Başkanı, güçlendirilmeye çalışılmış ve 1982 Anayasası'yla da bu güçlendirme çabaları sürmüştür. Son olarak 21 Ekim 2007 referandumuyla Türkiye Devlet Başkanı'nı kendisi seçme kararını vererek Yarı-Başkanlık sistemine geçmiş oldu. Bu yarı-başkanlık sisteminin fiili uygulamasına ise meclisin son seçtiği başkanın görev süresinin bitmesiyle ve yapılan seçimle 10 Ağustos 2014 tarihinde geçilebildi.
92 yıllık cumhuriyet tarihinin 91 yılı parlamenter sistemle geçilmiş iken 91. yıldan itibaren Devlet Başkanı'nın halk tarafından seçilmeye başlanmasıyla yarı-parlamenter sisteme geçiş yapılmış oldu. Sayısal olarak güçlü bir parlamento çokluğunu yakalayan Akp ise atılan adımın devamını getirmek isteyerek gündeme Başkanlık sistemini getirmiştir. Özellikle koalisyon gereken durumları bahane ederek güçlü bir hükümet kurulamayacağı tezinden hareketle bu sistem değişikliğini talep etmektedir. Aslında bunun anlamı oyu en fazla %35-40'a çıkabilen sol hareketi tamamen soluksuz bırakıp iyiden iyiye saf dışı bırakmaktır. Amaç doğrudan bu olmasa bile bu sonuç beklentiler arasındadır.
Esas itibariyle sorun gücü bir noktada toplama isteğidir. 91 yıllık parlamenter sistemin bile daha hakkını tam olarak verememişken böylesine bir sistem değişikliğine gitmenin çok da çözüm üretici olmayacağını görmek gerekir. Henüz ülke olarak parlamenter sistemin olasılıklarından biri olan koalisyonları bile beceremediğimiz de aşikar. Gerek tek parti gerek koalisyon iktidarları ikide bir askeri darbelerle devrilmiş ve parlamenter sistem adeta kevgire çevrilmişken bunun bir beceriksizlik mi yoksa müdahaleler neticesinde mi olduğu bile kamuoyunda tartışılamamıştır. Darbelerin, muhtıraların sebepleri hep öncesindeki koalisyonlara hamledilmiş ama çokluk tek parti iktidarından sonra gelen darbeyi (1960) görmezden gelmiştir. Darbeyi görmüştür de iktidarın tek parti iktidarı olduğunu görmezden gelmiştir. Demek ki esas sorun sistem sorunu değildir sistemi işletme sorunudur.
Fiili olarak daha bir yıllık bir geçmişe sahip yarı-başkanlık sistemimiz de henüz özümsenmemişken ve toplumda yaratacağı neticeler deneyimlenmemişken tutup bir de doğrudan şu ya da bu model başkanlık sistemine geçmenin şu aşamada nelere sebebiyet vereceği asla bilinemez.
Elbette toplumların yapısına uyan ve uymayan sistemler vardır ve sistemler toplum için olmalıdır. Biz toplum olarak yıllarca güdülmüş (padişah tarafından yönetilmiş) bir toplumuz. Ancak 1923 tarihi itibariyle kesin olarak yönümüzü halk iradesine dayalı parlamenter sisteme çevirdik. Önceleri devlet başkanını seçilmişlere seçtirip anayasal yetkileri dahilinde görev yapmasını bekliyorduk. 2014 itibariyle fiili olarak başkanını da halk seçti ve anayasal yetkileri dahilinde bir yönetim sergilemesini bekliyoruz. Bu noktada mevcut sistemin zaafları her sistem kadardır ve toplumun uyum sağlayıp sağlamadığı kadardır.
Sorun sistem sorunu olmaktan ziyade sistemi işletme sorunudur. Sistemi işletecek kaideleri ortaya koyacak olan da Anayasa'dır. Bizim için sistemde aksayan yerleri tespit edip onarmak önemli olmalıdır. Yoksa hiç deneyimlemediğimiz bir sistemi yeni baştan uygulamaya çalışmak bize bir 90 yıl daha kaybettirebilir. Belki bu yeni sistem sebebiyle o kadarlık bir ömrümüz de olmayabilir. Zira biz parlamenter sisteme geçtikten sonra sistemimiz, aynı sistemi kullanan başka toplumlarda olmadığı şekliyle askeri darbelerle ve darbe yönetimleriyle karşılaştı. Şimdi o tehlikeleri bertaraf ettik. Kuşkusuz hala eksiklerimiz var ve çalışmalıyız. Ne var ki şimdi de bir sivil darbeyle karşı karşıyayız. Bu sivil darbe bugün bize seçimi sen yapacaksın, başkanını sen seçeceksin diyor ama tam yetkili fakat sorumsuz bir model sunuyor. Daha biz parlamenter sistemdeki seçilmişleri bile eşitlik ilkesi çerçevesinde yargılayamıyorken bu sorgusuz sualsiz başkanı nasıl seçip yetki taşmalarında nasıl yargılayacağız. Dolayısıyla bir kez daha söyleyelim sorun sistem sorunu değil Anayasa sorunudur. Mevcut Anayasa toplumun ve sistemin ihtiyaçlarını ve beklentilerini karşılayamıyorsa bunların bertarafı yönünde çalışmak hepimizin hayrına olacaktır. Netice itibariyle mevcut sistem tüm zaaflarına rağmen en azından hala toplumu bir arada tutmuş, bu milletin genlerinin uyum sağlayabildiği, bir takım Anayasal düzenlemelerle toplumun tüm ihtiyaçlarına cevap verebilecek bir sistemdir.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder