Hava çok sıkıntı vericiydi. Bulutlar neredeyse yere değecekti. Hani yere
inseler her şey yok olacaktı sanki. Bulutların böylesine tehditkar Demokles
gibi kılıcıyla başımın üzerinde boğum boğum dikilmesi katlanılacak bir durum
değildi. Kuşkusuz sıkıntımın nedeni sadece bu değildi; her ne kadar bu durum
tek başına yeterince can sıkıcı olabilecek olsa bile. Sabahtan ikindiye dek
koşturdum durdum. Elime, daha doğrusu ayaklarıma demeliyim; bir tek yorgunluk
geçti. Zihnimde devinen sonsuz, karışık olaylar zincirini bir düzene koyabilmek
için koşturmanın işe yaramadığını görünce hem dinlenmek hem de olayları düzene
sokmak maksadıyla önüme gelen ilk kafeden içeri girdim. İçerisi tamamen dolu
değildi ama hatırı sayılır bir kalabalık vardı. Oturanların yüzleri karanlığa
yakın ortamda pek seçilmiyordu. İşte rahat edebileceğim bir ortam diye
düşündüm. Yarı açık panjurlardan sızan belli belirsiz ışık, içeriyi yeterince
aydınlatamıyordu. Beni daha kapıda karşılayıp genzimi yakan duman bulutu her
şeyin üzerine belirgin olarak sinmişti. Dışarıdaki havadan pek farkı yok
gibiydi içerinin havasının. Orada burada içe çekilen sigaralar yanıp sönen
ateşböceklerinin de burada oldukları düşüncesini insanda uyarabilirdi ancak
tütün kokusu bu düşünceyi anında dağıtırdı.
Gözlerim az buçuk alışana kadar kapının yanında dikilmiştim. Paltomu ve
şapkamı vestiyere teslim edip boş masalardan birine yığılırcasına oturmuştum.
Hiç tanımadığım ve nereden çıktıklarını bile anlamadığım iki adam, sessiz
sedasız benim masama oturdular ya da oturuyorlardı da onları fark etmediğim
içim gelip ben onların yanına oturmuştum. Sesleri çıkmadığına ve durum da çok
açık olmadığına göre benim de bir şey söylemem anlamsız olacaktı. Yanıma gelip
başımda dikilen garson kılıklı adamdan bir fincan kahve istedim. Az sonra üç
bardak kahve geldi. Ben daha kahvemi fincanda istediğimi söyleyemeden garson
masadan ayrıldı. Olanları kaçırışımı, takip edemeyişimi ilk elde yorgunluğuma
yordum. Hele biraz dinleneydim, kahvemi içip zihnimi uyandıraydım da o zaman kendimi
gönlümce göstereydim. O sıra garson bir defa daha göründü, adisyonu bırakıp
kayboldu. Adisyonda üç kahve işaretliydi ve masamdaki adamların benimle beraber
olmadıklarını söyleyememiştim bile. Hesabı öderken nasılsa söylerdim ve
gerekirse o iki kişiyle de yüzleşirdim.
Kahvemden bir yudum çekerken üstünkörü etrafı süzdüm. Hiç kimsenin
birbiriyle konuşmadığını dehşetle fark ettim. Bende kimseyle konuşmamıştım
henüz. Gerçi kahve istemek için iki kelam etmiştim ama bu bir konuşma sayılmasa
gerekti, zira garsondan sözlü her hangi bir karşılık almamıştım. Gerçi garsonu
yakalasam ona söyleyeceklerim vardı ve eminim ki o da bana karşılık verecekti.
Masamdaki iki adamla ise konuşmamı gerektirecek bir durum yoktu. Aslında
konuşabilirdim de. Neden izinsiz oturdunuz masama diyebilirdim ama bundan emin
olmadığım için sessiz kalmam en iyisiydi. Herkes suskundu ama sessiz oldukları
söylenemezdi. Bardak, kaşık, höpürtü sesleri etrafa yayılıyordu. Hepsi de
kulağı tırmalayan, düşünmeyi benim için imkansız kılan seslerdi.
Ortalıkta hiçbir canlılık yoktu. Bir çeşit kabristan ziyaretinde
gibiydim. O türden ziyaretler daima beni ürpertmiştir ama burada kendimi huzur
bulmuş hissediyordum ve kuşkusuz tüm benzerliğine rağmen buranın bir mezarlık
olmadığı bilinci duygumu etkiliyordu.
Gözlerim iyiden iyiye içeriye alışmıştı, öyle ki; panjurlardan sızan
ışığı bile fazla buluyordum. Bu sefer etrafı inceden inceye incelemeye
koyuldum. Yakın köşede çalmayan bir müzik kutusu karaltısı vardı. Hiçbir
karaltı kendini bu kadar belli edemezdi sanırım. Benim anlayamadığım insan loş
bir ortama girince neden gözlerini köşe bucakta gezdirir? Bunun güven
duygusuyla ilgili olduğunu söyleyip meseleyi geçiştirmeyi yeğleyeceğim. Ama
gerçek sebep hakikaten araştırılmaya değer her halde. Duvarların boyası yer yer
dökülmüştü ama yerler tertemizdi. Duvarların durumunu ele verecek hiçbir leke
yoktu yerlerde. Etrafa serpiştirilmiş masaların ayakları pirinçten, tablası
tahtadandı. Delik deşik olmuş tahta yüzeyin aksine masaların bacakları ovularak
parlatılmıştı. Yerden yansıyan ışık oyununa başka bir tonda onlar da
katılıyordu. Tavandan sarkan avizelerin hava karardıktan sonra bile
kullanılmadıklarını düşündüm. Tezgah çok uçta olduğu için seçilmiyordu.
Bir müddet öylece oturdum. Kahve çok kötüydü, acaba içtiğim kahve miydi?
Yeterince dinlendiğime hükmedip bir ikinci yudumu almadan kalkmaya davrandım.
Elim bardağa takıldı ve bardak yere düştü. Kalabalık bir ortamda düşen bir
bardağın çıkaracağı ses nedir ki? Ama böylesi bir kalabalıkta, kıyamet demekti.
Tüm sesleri anında bastırmış, bir iki sekişin ardından parçalara ayrılmıştı.
Utançla etrafıma bakınmış, hiç kimsenin dönüp bakmadığını görmüştüm. Yine
kulağımda bardak, kaşık, höpürtü sesleri vardı ve sinir bozucu bulduğum bu
sesler ilk defa beni rahatlatmıştı. Her şey bir anda olmuştu fakat uzun bir
rahatsızlık süreci yaşamış gibiydim.
Şaşkın şaşkın ayakta dururken kamburu çıkmış bir komi geldi. Elindeki
süpürgeyle ayaklarımın dibinden başlayıp etrafa yayılan kırıkları bir küreğe
süpürdü. Yeri cilalamışçasına paspaslayıp ortadan kayboldu. Hemen ardından
garson kılıklı adam göründü. Daha bir şey söylememe fırsat vermeden adisyonu
eline alıp gözleri tavanda kafasından bir hesap yaptı. “Kahveler için üç dolar
ödeyeceksiniz… Bardak içinse cezalandırılacaksınız.” dedi. Bir an duraksayıp
derince bir nefes çekti içine ve “Cezanız… Evet, cezanız; idam!” diye haykırdı.
Bir anda içimden gülmek geldi. Neydi bu? Garson dönüp gitti. Ardından altı
sıska adam tek sıra halinde gelip masanın etrafını çevirdi. Şöyle bir etrafıma bakındım,
kimsenin olanları umursadığı yoktu. Aynı gürültülerini çıkarmaya devam
ediyorlar, ağızlarında yanıp sönen ateşböceklerinden aralıksız dumanlar
çıkarmayı sürdürüyorlardı. Sesler de renkler de solmuştu. “Bu bir şaka olmalı!”
diye bağırdım. İki yanıma geçmiş adamlardan sağımdaki teneke sesli olanı,
“Bizim müessesemizde hiç şaka yapılmaz!” diye bangırdadı, gayet ciddi bir
ifadeyle. Alay edercesine, “Her şeyin bir ilki vardır, neden bu da o ilklerden
biri olmasın?” dedim. “Olamaz; çünkü tüm ilkler geçmişte yaşanmış ve
bitmiştir.” karşılığını aldım bodur tenekeden. Bu bilgiçlik edaları da ne
anlama geliyordu? “Nereye götürüyorsunuz beni?” diye bağırdım. Böyle bir soruyu
hiç beklemiyormuş gibi şaşkın bir ifadeye bürünüp; “Tabiki önce hesabı
ödeyeceksiniz, ardından da cezanızı çekmelisiniz.” diye tıngırdadı.
Altı kişi, o tanımadığım adamların da kollarına girip bizi götürmeye
hazırlanıyorlardı. O iki adamdan çıt çıkmıyordu. Bana tabiymişler gibi hareket
ediyorlardı. “Bir bardak için bir idam; bu, nasıl saçmalık böyle!” diye
bağırmaktan kendimi alamamıştım. Bu sefer solumdaki cüce, “Sizin
anlamayacağınız ama gereken bir iş!” karşılığını verdi. Şimdi de
anlayışsızlıkla suçlanıyordum öyle mi? Anlattınız mı bakalım? Hiçbir şey
yapamazlar. Evet, bardağı ben kırdım ama bir kazaydı. Yürümeye başladık.
“Hem o iki adam benimle beraber değil ki!” diye çıkıştım. “Ama adisyon
tersini söylüyor, diğer yandan bu itiraz suçunuzu kabul ettiğiniz anlamını
taşır.” dedi solumdaki cüce. “Ne suçu?” diye haykırdım. Aynı cüce şaşkınlıkla
“Ne suçu olacak! Az önce öbürlerinin sizinle beraber olmadıklarını söyleyerek
üzerinize almaya çalıştığınız suç.” dedi. “Öbürleriymiş! Hem onlar da kim?”
diye çıkıştım. Gayet sakin, “Bunu siz biliyor olmalısınız ama bize göre suç
ortaklarınız onlar. Hani bize göre dediysem bu, adisyona göre demektir.” dedi. “Adisyonun
canı cehenneme! Diyelim ki bir yanlışlık yapıldı.” dedim. “Bir yanlışlığın
yapılması bu müessesede rastlanmayan bir durumdur. Yine de iddia etmiş
olduğunuz gibi bir yanlışlık yapılabilir. Kaldı ki bu da sırf sizin için
yapılmış bir yanlışlıktır. Peki, siz bu yanlışlık için bir itirazda bulundunuz
mu?” diye tıkırdadı sağımdaki bodur. “O garson kılıklı adam izin vermedi ki!”
dediğimde, “Daima bir fırsat vardır. Bizler sizin için, değerlendiresiniz diye
fırsatlar yaratmak için varız.” Karşılığını verip devam etti; “Durum böylesine
açıkken, takdir edersiniz ki bir adisyon, bizimki gibi müesseseler için itiraz
edilmediği müddetçe kesin belge değerini taşır.” Sabırsızlıkla, “Neresi burası?
Adalet bakanlığı mı?” diye kestirip attım. “Hayır, ama bakanlıktan da
müşterilerimiz var. Diğer yandan bunun hiç önemi yok. Bizler de resmi kurumlar
gibi çalışırız; resmi bir kurum olarak görünmeyiz oysa. Fakat bu türden
müesseseler, bağlı oldukları pek çok resmi kurum sebebiyle resmiyet kazanırlar.
Bizi resmileştiren kurum ve daireler sayesinde, kendimize has bir otorite
alanının yaratıldığının farkındayız. Bu farkındalık bizim gücümüzü aldığımız en
yüksek mercidir aslında. Diğer yandan bu durumun farkına varamamış başka
müesseseler de vardır ancak onlar tam manasıyla müesseseleşememiş sayılırlar…
Her neyse, sizi bu konuyla daha fazla meşgul etmemem gerekiyor.” dedi. Bu
bücürün kuvvetler ayrılığından haberi mi yok yoksa görmezden mi geliyor? Biri
hatırlatmalı bunu ona. Acaba hatırlatılsa uyacak mı? Diyelim ki, usulünce
hatırlatılırsa uyacak, ama kim bilir hangi usulden anlıyor bunlar?
“Ben sadece bilmeden bir bardak kırdım.” diye tısladım. Sağımdaki metalik
ses, “Yani yapılmaması gereken bir şey yaptınız.” dedi. “Lanet olsun! Siz kim
oluyorsunuz da beni böylesine yargılayabiliyorsunuz?” diye bağırınca gayet
sakin, “Bu müessese kimseyi yargılamaz. Yalnızca işlenen bir suçu duyurur ve
cezayı tatbik eder. Genel bir prensip olarak her türden suçun –ihmal ya da
teammüd içermesi arasında fark yoktur- kendi yargısını kendi içinde
barındırdığına inanırız.” dediğinde uzunca bir koridoru geçmiş, kasanın başına
gelmiştik. “Benim yapmaya çalıştığım, vazifem gereği bir takım izahlarda
bulunarak içinizi rahatlatmanıza yardımcı olmaktan başka bir şey değil.”
diyerek tamamladı sözlerini.
Elimi cüzdanıma götürürken “Eğer vazifeniz buysa başarısız olduğunuzu
söylemeliyim, çünkü daha da sinirlendiriyorsunuz beni.” dedim. O küçük beyin
kıvrımlarının ufak bir köşesinde yine hazır bir cevapları olmalı diye düşündüm.
Kim bilir kaç defa bu türden durumlarla karşılaşmış, gün be gün tüm itirazları
öğrenmiş, zaman içinde vermeleri gereken karşılıkları iyice ezberlemiş
olmalıydılar. “Sinirlenmek, suçunuzun kabulü anlamını kendiliğinden taşır.”
deyiverdi. Kollarıma yapışmış, cüzdanımı çıkarırken bile rahat bırakmayan iki
sıska adamı kollarımı silktiğim gibi üzerimden atıp “Çıldırtmayın insanı!” diye
bağırdım. Ardım sıra gelen o iki adam da beni taklit ettiler, fakat hiç
seslerini çıkarmadılar. Hani dilsiz olduklarına hükmedesi geliyordu insanın.
“Hiç fark etmez çıldırsanız da ceza tatbik edilir. Hiç birimiz müessesemizin
adını kötüye çıkarmak istemez.” dedi, sağımdaki bodur teneke soluma geçerken.
Artık sinirlerim iyice gevşemişti, alayla karışık “Bu bir sorgulama
biçimi mi yoksa?” diye sordum. Sağımdaki cüce “Evet!” derken solumdaki bodur
teneke “Hayır!” dedi kararlılıkla. Bir ona bir buna bakınırken daha bir şey
söylememe fırsat bırakmadan gayet sakin, “Evet! Çünkü bu bir çeşit sorgulama,
ama bizim sizi değil sizin kendinizi sorgulamanızdır. En azından öyle olmasını
ümit ediyoruz.” Hemen ardından öbürü, “Hayır! Çünkü birincisi arkadaşımın da
belirttiği gibi biz sizi sorgulamıyoruz, ikincisi zaten ceza hakkınızda
kesinleşmiş bulunuyor.” dediler. Kasadaki adam beni kendime getirdi; “Lütfen
hesabı ödeyiniz.” diyerek. Söylene söylene denileni yaptım.
“Gördüğünüz gibi, artık siz de durumunuzu kabullendiniz.” dedi, sağımdaki
cüce. Neydi bu başıma gelen? Yine en başa mı dönüyorduk? “Kabullendiğim bir şey
yok!” diye bağırdım, ama artık eskisi kadar da gür çıkmıyordu sesim. O ise hiç
istifini bozmadan “Eğer öyle olmasa sizinle beraber olmadıklarını iddia
ettiğiniz bu beylerin hesabını niye ödeyesiniz ki? Sanırım hatırlarsınız, her
zaman bir fırsatın olduğu size hatırlatılmıştı. Bir hatırlatmayı bile
hatırlamadığınızı söyleyecek değilsiniz her halde. Size ne kadar yardımcı
olmaya çalıştığımızı daha iyi anlıyor olmalısınız, fakat siz fazlasıyla savurgansınız.”
der demez, teneke tıngırdamaya başladı bu sefer; “Sorgulamaya dair
yorumlarımız, ceza konusunda da aynıdır. Müessesemiz, müşterilerine her şeyden
önce kendi iç yüzlerini ikram eder ve bunun için de ücret talebinde bulunmaz.”
“Siz delirmişsiniz! Daha en başından beri hiçbir şeyi izah etmeme izin
vermemişken, kalkmış önce kabullenişimden sonra da ikramlarınızdan
bahsediyorsunuz.” dedim. Zihnim iyice bulanmış, bedenim fazlaca yorgun
düşmüştü. “Bu suçlayıcı tavrınız, zaten kritik olan durumunuzu daha da zora sokuyor.
Yanlış anlamayın; bizim için fark eden bir şey yok, diyeceğim o ki, kendi
kendinizi yıpratıyorsunuz. Söylediklerinize gelince; belki dediğiniz gibi belki
değil. Gereken hiçbir yerde itirazda bulunmadınız, yaptığınız yalnızca
beklemek, sorular sormak ve alay etmek. Kuşkusuz bunlar, tam da gereken şeyler
fakat yerli yerinde kullanılırsa sonuç verir. Benim tavsiyem bundan sonra tavırlarınızın
getirdiği sonuçlara katlanmanızdır. Gerçi bunun dışına zaten çıkamazsınız ama
yüzleşmenizi bir şekilde garanti altına almak gerekiyor. Diğer yandan bizim
müessesemizin sizi, her hangi bir konuda gereksiz yere zorladığını da iddia
edemezsiniz.” dedi, artık gözümde büyüyen cüce.
Tekrar yürümeye başlamadan önce paltom ve şapkam aklıma geldi. Bu sinir
bozucu devler insanda akıl bırakmıyordu, ancak hissetmem gerekiyordu. Üşüyordum
ve aklıma geliyordu. “Şapkam ve paltom vestiyerdeydi.” dedim. “Emanet fişinizi
verin, hemen getirtelim.” dediler. “Ne fişi?” dedim şaşkınlıkla. “Bana fiş
falan veren olmadı.” “İstediniz mi peki?” dediklerinde cevap vermedim. Durum,
bu müessesede benim vereceğim türden cevaplarla alakasız kalacaktı.
“Görüyorsunuz ya, bu konuda hiçbir hak talebinde bulunamazsınız. Hem fişiniz
olmadan hangi palto ve şapkanın size ait olduğunu kim nereden bilecek?” dedi
biri. Öyle ya kimse bilemez, ben bile bilemem. Aptalız ya, paltomuzun
ceplerinde bizi belgeleyen bir kağıt parçası bile yok ya! Bir şey söyleyecek
olsam yalnızca çözümsüzlük doğacak; bu belli. Ne söylesem bir karşılıkları var
nasıl olsa. Ben susmasına susmuştum da, onlar konuşup duruyordu; böylece
susmanın da bir çözüm olmadığı anlaşılıyordu. “Sükut, ikrardır!” diyorlardı.
Bence çözümsüzlük demek. Söylese miydim acaba? Hayır, hayır! “Diyelim ki, şapka
ve paltoya dair siz bir tahminde bulundunuz ve görünüşte tutturdunuz da. Ama
yalnızca bir aldatmacaysa, çünkü bu eşyaların fişi olan bir müşterimize ait
olma ihtimali her halükarda vardır. Müessesemiz bu gibi durumlarda sadece kendi
verdiği belgelere itibar eder. Karşısına çıkabilecek başka türden kanıt niteliği
taşıyabilecek bilgi ve belgeler geçersizdir, çünkü nezdimizde hiç biri değerli
değildir. Diyelim ki, başka bir… ama…. Müessesemiz… . Diyelim ki, ….
ama…müessesemiz….!” Bu diyelim kiler, amalar, müessesemizler çokluğunun sonu
gelmeyecek gibiydi. Konuşmayı bıraktığım gibi dinlemeyi de bir zorunluluk
olarak bıraktım. Kolumdaki iki budalayı çekiştirerek yürümeye başladım.
Yürüyüşümüz bir kapının önünde son bulduğunda bir biri, bir öbürü hala
konuşmaya devam ediyordu. “Yeter!” diyebildim güçlükle. İlk defa şaşırdıklarını
gördüm. Neyse ki susmuşlardı. Doğrusu benim seslenişimin etkisinden şüpheliyim
biraz, daha çok kapının önünde oldukları için susmuşlar gibi göründü bana. Kapı
şimdiye dek gördüğüm tüm kapılardan yüksekçeydi. Maundan kapının üzerinde ne bir
işleme ne de her hangi bir leke vardı. Yanımdakilerden biri bir defa, diğeri
kısa bir aradan sonra iki defa ardı ardına kapıyı yumrukladı. Bu vuruşların,
bir esas suçluyla ona tabi iki suçlunun getirildiğini haber veren bir şifre
olabileceğini düşündüm. İçeride bir yargıç, savcı, hatta bir avukat, jüri
üyeleri, şahitler, kürsü, sanık sandalyeleri ve başka bir şeylerin daha
olabileceğini düşünüyor; nihayet kendimi ciddi anlamda savunabileceğim bir
mekanizmayla karşılaşmayı umuyordum.
Kapı açıldığında gözlerim de fal taşı gibi açıldı. Yanımdakilerden biri,
-artık hangisi olduğunu bile ayrımsayamıyordum- “Bundan sonrası size kaldı.”
dedi. Sanki önümüzde açılan her kapıdan geçmemiz gerekirmiş gibi; girdik içeri.
Eylül 2000
Rıdvan AYVALLI
(Mayıs
2004’te yeniden düzenlendi)
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder